sobota, 15 maja, 2021
Autorzy Posts by M

M

101 POSTS 0 KOMENTARZE

Cmentarz przy ulicy Brackiej w Łodzi jest największą polską nekropolią żydowską. Przez lata był bardzo zaniedbany. Stopniowo zmienia się to, także dzięki zaangażowaniu p. Tadeusza Ołubka – zawodowego kuratora sądowego z I Zespołu Kuratorskiej Służby Sądowej do Wykonywania Orzeczeń w Sprawach Karnych w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Widzewa. Każdej niedzieli pan kurator wraz ze swoimi podopiecznymi gromadzi się na cmentarzu, by porządkować groby i alejki. Uporządkowano już ponad 90 procent powierzchni nekropolii, na której spoczywa ponad 230 tysięcy osób. Pracę Tadeusza Ołubka zauważyli i docenili lokalni włodarze, a materiał filmowy przygotowała lokalna telewizja. Zapraszamy do obejrzenia krótkiego reportażu o nietypowej, a może jednak właśnie typowej, resocjalizacji.

Przy okazji warto zaznaczyć, że polscy kuratorzy sądowi współorganizują i nadzorują wykonywanie prac społecznych przez skazanych odbywających kary ograniczenia wolności w zakresie niespotykanym w Europie i poza nią. W ostatnich latach liczby osób wykonujących prace na cele społeczne regularnie przekraczają 100 tysięcy. To duży wysiłek organizacyjny, zwłaszcza w okresie pandemii, chyba jednak zbyt rzadko dostrzegany i doceniany w społeczeństwie. Tym bardziej warto zauważyć i docenić postawę pana Tadeusza Ołubka. Gratulujemy!

„To połączenie edukacji z pracą, to łączy się też z bardzo ważną wartością w żydowskiej tradycji: Według tego co robię, moje serce idzie „. Dawid Szychowski, Rabin Łodzi.

339

Zespół Naukowy pod kierunkiem prof. dra hab. Roberta Opory w Zakładzie Patologii Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Gdańskiego prowadzi badania nt. funkcjonowania Kuratorskiej Służby Sądowej przed i w trakcie pandemii Covid-19.

Celem prowadzonych badań jest poznanie zasobów kuratorskiej służļy sądowej w zakresie posiadanego zaplecza technologicznego, przygotowania do pracy online oraz funkcjonowania kuratorów w zespole, jak i poza nim. Badania są prowadzone zgodnie z obowiązującymi zasadami etycznymi określonymi w Deklaracji Helsińskiej, dotyczącymi etycznych zasad prowadzenia badań naukowych. anikety są anonimowe. Wyniki badań posłużą do opracowania wniosków o charakterze naukowym. 

Link do ankiety: https://forms.office.com/Pages/ResponsePage.aspx?id=n1qaLbdpQEmhpq9V81ugaZxZb0crYkdJunnUhRhIjotUMEVEVzBDSTBONDdQNzA0MUhHQUxVWFNGTy4u

Gorąco zachęcamy do wzięcia udziału w badaniu.

Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych udostępnił właśnie drugi numer kuratorskiego biuletynu związkowego MOZaika. W bieżącym numerze znalazły się m.in. treści nt. podejmowanych przez OZZKS inicjatyw, w tym podpisania umowy na badania warunków pracy kuratorów sądowych, artykuł o polskim podejściu do szacowania ryzyka powrotności do przestępstwa na tle rozwiązań stosowanych w innych krajach, relacja z procesu zakładania międzyzakładowej organizacji związkowej, opis działalności krakowskiego ośrodka kuratorskiego czy też informacje nt. współpracy kuratora sądowego ze wspólnotą AA w kontekście uzależnienia podopiecznych od alkoholu. Wszystkie teksty charakteryzuje praktyczność ujęcia i perspektywa konkretnych przypadków zaczerpniętych z codziennych doświadczeń zawodowych kuratorów sądowych. Doskonałym przykładem tego jest także tekst o trudach współpracy Kuratorskiej Służby Sądowej i Służby Więziennej w obszarze zleceń wywiadów środowiskowych.

Drugi numer MOZaiki można pobrać tutaj. Polecamy.

160

Reintegracja społeczna wobec ograniczeń penitencjarnych i środowiskowych to zarówno tytuł konferencji naukowej zorganizowanej w Krynicy-Zdroju w grudniu 2019 roku, jak i tytuł Tomu 58 Nowej Kodyfikacji Prawa Karnego pod red. Tomasza Kalisza i Adama Kwiecińskiego, który ukazał się na początku 2021 roku nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Jest to nieprzypadkowa zbieżność, gdyż przedmiotowa publikacja w większości zawiera artykuły będące pokłosiem wspomnianej konferencji.

Przypomnijmy że konferencja stanowiła kolejną odsłonę cyklicznie już odbywanych od 2015 roku w Krynicy spotkań praktyków i teoretyków, którym na sercu leżą problemy zapobiegania przestępstwom i readaptacji społecznej ich sprawców. Portal kurator.info każdorazowo patronował tym wydarzeniom, tym bardziej, że za ich organizację odpowiadało środowisko nowosądeckich kuratorów sądowych z Krzysztofem Jasińskim na czele, wspieranych m.in. przez Krakowskie Stowarzyszenie Kuratorów Sądowych. Z wielką satysfakcją przyjęliśmy zatem informację o tym, że refleksje prelegentów ostatniej krynickiej konferencji zostały utrwalone i tym samym dostępne szerokiemu gronu odbiorców, również tym, którzy z różych przyczyn w konferencji udziału wziąć nie mogli.

Warto przytoczyć fragment Słowa wstępnego autorstwa redaktorów najnowszego Tomu NKPK: Analiza przepisów prawa dokonywana bez refleksji nad jego otoczeniem społecznym jest zawsze niepełna. Dopiero uwzględnienie wszelkich uwarunkowań, w których przyjdzie działać stworzonym regulacjom prawnym, pozwala właściwie zrozumieć i ocenić rozległy kontekst funkcjonowania normy prawnej. Ta wydawałoby się ponadczasowa zasada coraz częściej niknie z pola widzenia badaczy. To niepokojące zjawisko, zwłaszcza jeśli uwzględnimy, że to nauka jest pierwszym recenzentem działalności ustawodawcy. Stoi na straży tego, aby prawo służyło interesom społeczeństwa, nie zaś jedynie realizowało interesy władzy. Owo szczególne zobowiązanie nabiera wyjątkowej mocy na gruncie prawa karnego.

W publikacji znalały się m.in. opracowania dotyczące zjawiska recydywy przestępczej na terenie Słowacji oraz rozwiązań wdrażnych u naszych południowych sąsiadów w celu jej ograniczenia. Zwolenników sprawiedliwości naprawczej ucieszy artykuł o roli ugody zawartej przed mediatorem w postępowaniu karnym. Inne artykuły zwracają uwagę na zbyt często pomijaną w dyskursie społecznym sytuację dzieci wobec procedur wymiaru sprawiedliwości. W zbiorze znalazł się też tekst o szacowaniu ryzyka powrotności do przestępstwa w kontekście Evidence-Based Practices. Pełną listę artykułów prezentujemy poniżej.

  • Adam Pracławski, Pojęcie właściwego „zakładu karnego” (art. 100 k.k.w.) w perspektywie regulacji krajowych oraz standardów prawnomiędzynarodowych;
  • Piotr Sławicki, Ugoda zawarta przed mediatorem w postępowaniu karnym jako tytuł wykonawczy;
  • Jan Kluza, Kradzież szczególnie zuchwała (art. 278a § 1 k.k.);
  • Magdalena Szczygieł, Kompetencje rodzicielskie w kontekście odbywani kary pozbawienia wolności;
  • Justyna Kusztal, Realizacja Wytycznych Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie wymiaru sprawiedliwości przyjaznego dziecku w kontekście zapobiegania ekskluzji społecznej i prawnej nieletnich;
  • Małgorzata Piasecka, Wzmacnianie motywacji do zmiany zachowań dysfunkcyjnych u patologicznych hazardzistów osadzonych w jednostkach penitencjarnych;
  • Mariusz Snopek, Upokorzona tożsamość skazanych poszkodowanych jako efekt funkcjonowania (pod)kultury więziennej;
  • Zuzanna Valentovičowá, Krzysztof Jasiński, Narodowy projekt „Szansa na powrót” jako sposób społecznej reintegracji skazanych ze społeczeństwem;
  • Łukasz Szwejka, Małgorzata Piasecka, Szacowanie ryzyka powtórnej przestępczości w kontekście Evidence-Based Practice;
  • Jozef Griger, Krzysztof Jasiński, Recydywa penologiczna w Republice Słowackiej i krajach europejskich.

Książkę można kupić w oprawie broszurowej na stronie Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Artykuły są również dostępne w formacie pdf pod adresem: https://wuwr.pl/nkp/issue/view/824.

Zachęcamy do lektury.

Dwadzieścia dni przed planowanym terminem zakończyła się zbiórka publiczna zorganizowana przez Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych, której celem było pokrycie kosztów realizacji umowy z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy – Państwowym Instytutem Badawczym. Przedmiotem umowy jest ocena psychospołecznych warunków pracy kuratorów sądowych oraz narażenia na negatywne zachowania ze strony podopiecznych (m.in. agresja psychiczna i fizyczna, nadmierne wymagania) w powiązaniu z ich stanem zdrowia i samopoczuciem. Badanie zostanie przeprowadzone na grupie min. 500 zawodowych kuratorów sądowych, co stanowić będzie ok. 10 procent stanu kadrowego Kuratorskiej Służby Sądowej w Polsce.

Ze względu na znaczny koszt badania organizator zaprosił chętnych kuratorów zawodowych do współuczestniczenia w finansowaniu badania, gwarantując jednocześnie, że pozostałe koszty zostaną sfinansowane ze środków Ogólnopolskiego Związku Kuratorów Sądowych oraz Międzyzakładowych Organizacji Związkowych. Zbiórka publiczna na portalu zrzutka.pl spotkała się z życzliwym odbiorem znacznej części środowiska. Nie tylko ilość kuratorów sądowych gotowych dorzucić się do badań (ok. 300 biorąc pod uwagę okoliczność, że niektóre donacje były dokonywane w imieniu całych zespołów), ale także wpłacane kwoty wskazują na dużą solidarność i determinację środowiska zawodowego.

Zbiórka publiczna została zakończona przed czasem. Okazało się bowiem, że brakującą kwotę 20.000 złotych zadeklarowała się przekazać firma ITM Poland S.A. Przypomnijmy, że firma ta znana jest jako dostawca usługi Bezpieczny Kurator, której celem jest wsparcie bezpieczeństwa zawodowych kuratorów sądowych w trakcie wykonywania zadań służbowych. Firma ta jest też jednym z członków konsorcjum obsługującego system dozoru elektronicznego w ramach umowy podpisanej ze Skarbem Państwa – Ministerstwem Sprawiedliwości, która obowiązuje przez 53 miesiące od 1 maja 2018 roku.

Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych przedstawił zakres zamówionego badania:

  1. Diagnoza psychospołecznych warunków pracy zostanie przeprowadzona przy wykorzystaniu wybranych skal Kopenhaskiego Kwestionariusza Psychospołecznych Warunków Pracy COPSOQ II (Pejtersen i in., 2010). COPSOQ II mierzy szerokie spectrum psychospołecznych warunków pracy. Na potrzeby przedstawianej diagnozy zostaną uwzględnione: (a) Wymagania pracy tj. wymagania jakościowe, wymagania poznawcze, wymagania emocjonalne (odporność emocjonalna, duża empatia, przyjmowanie na siebie odpowiedzialności za trudne decyzje), tempo pracy, wymagania ukrywania emocji (umiejętność nieujawniania silnych emocji negatywnych w sytuacjach trudnych tj. lęku czy gniewu); (b) Relacje społeczne i przywództwo tj. uznanie w pracy, przewidywalność pracy, wsparcie pochodzące od współpracowników, wsparcie pochodzące od zwierzchnika; (c) Relacja praca-człowiek tj. konflikt praca-rodzina, konflikt rodzina-praca, pewność pracy, satysfakcja z pracy.
  2. Dodatkowo ocenie poddane zostanie zdrowie i samopoczucie kuratorów (ogólny stan zdrowia, problemy ze snem, depresja, wypalenie zawodowe, napięcie, stres somatyczny, stres poznawczy). Uzyskane w tym zakresie dane mogą stanowić dobry wskaźnik doświadczanego stresu wynikającego z określonych warunków pracy i poziomu dobrostanu badanych. Diagnoza zdrowia i samopoczucia zostanie przeprowadzona za pomocą wybranych skal Kwestionariusza COPSOQ II (Pejtersen i in., 2010).
  3. Narażenie na agresję ze strony osób z zewnątrz organizacji tj. klientów, petentów, pacjentów (agresję słowną, agresją fizyczną, zastraszanie użyciem przemocy fizycznej). Ankieta opracowana na potrzeby badań CIOP-PIB (Warszewska-Makuch, 2012).
  4. Narażenie na mobbing w pracy. Do ceny tej zmiennej zostanie wykorzystany Kwestionariusz Działań Negatywnych (Einarsen i in., 1994).
  5. Diagnoza zagrożeń biologicznych, epidemiologicznych oraz fizycznych takich jak drobnoustroje roznoszonymi drogą powietrzną, możliwość zakażenia mononukleozą, legionellozą, itp., grzyby, roztocza, silny odór panujący w pomieszczeniu, zbyt niska lub zbyt wysoka temperatura w pomieszczeniu, itp.

Organizatorzy badań za pośrednictwem naszego portalu przekazują podziękowania wszystkim darczyńcom i zapowiadają, że wkrótce przekażą informację o terminie i sposobie wypełniania ankiet.

Zdecydowana większość kuratorów sądowych ma absolutne przekonanie, że ich praca jest silnie stresogenna, niebezpieczna, mocno obciążająca psychicznie, szczególnie zagrażająca wypaleniem zawodowym. Postrzegają swój zawód w kategoriach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, bo do takich zaliczają realizację zadań w środowisku podopiecznych nacechowanym symptomami dysfunkcji społecznych, nieprzewidywalnymi okolicznościami, koniecznością ingerencji w podstawowe prawa obywateli. Subiektywne odczucia kuratorów są ważne i znajdowały już swoje potwierdzenie w wynikach badaniach prowadzonych w ostatnich latach, głównie w obszarze stresu i wypalenia zawodowego. Każde badanie przeprowadzane rzetelnymi narzędziami na dużej próbie dostarcza istotnych argumentów w debacie nad tworzeniem warunków do efektywnej pracy jednej z podstawowych służb publicznych zajmującej się bezpieczeństwem publicznym, wsparciem rodzin i realizacją polityki kryminalnej państwa, do których zalicza się bez wątpienia Kuratorska Służba Sądowa w Polsce.

Po wielomiesięcznych przygotowaniach i konsultacjach Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych podpisał właśnie umowę z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy – Państwowym Instytutem Badawczym na badanie, którego celem będzie ocena psychospołecznych warunków pracy kuratorów sądowych oraz narażenia na negatywne zachowania ze strony podopiecznych w powiązaniu z ich stanem zdrowia i samopoczuciem. Badanie będzie przeprowadzone na grupie miniumum 500 kuratorów. OZZKS liczy na to, że wyniki badani dostarczą reprezentantom środowiska argumentów do zabiegania o wpisanie zawodu kuratora sądowego jako wykonywanego w warunkach szczególnych, które określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, oraz o których mowa w Ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Inicjator badania zaprosił chętnych kuratorów zawodowych do włączenia się w zbieranie funduszy na pokrycie kosztów realizacji umowy. Służy temu zbiórka publiczna, do której adres znajduje się pod adresem: https://zrzutka.pl/eajbuv. Już w pierwszych godzinach zrzutki uzbierano 10 procent potrzebnej kwoty.

Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy jest podstawową placówką naukowo-badawczą w Polsce zajmującą się od 70 lat kompleksowo problematyką kształtowania warunków pracy zgodnie z psychofizycznymi możliwościami człowieka. Przedmiotem działania Instytutu jest prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych prowadzących do nowych rozwiązań technicznych i organizacyjnych w zakresie ochrony pracy w dziedzinie bezpieczeństwa, higieny pracy i ergonomii oraz wykonywanie innych zadań szczególnie ważnych dla osiągnięcia celów polityki społeczno-gospodarczej państwa w tej dziedzinie.

Nakładem wydawnictwa Wolters Kluwer Polska ukazała się właśnie książka Ustawa o kuratorach sądowych. Komentarz autorstwa dra Krzysztofa Stasiaka. Publikacja przedstawia stan prawny na 28 stycznia 2021 r.

Celem komentarza jest przede wszystkim wyjaśnienie, jak poprawnie stosować przepisy prawa zawarte w ustawie o kuratorach sądowych. Omawiając poszczególne artykuły ustawy, niejednokrotnie – dla właściwego ich zrozumienia – autor przedstawił kontekst historyczny, w którym powstały. W komentarzu starano się także wskazać problemy związane ze stosowaniem niektórych norm prawnych oraz w wielu przypadkach zaproponowano rozwiązania dostrzeżonych trudności.

W książce uwzględniono dwie istotne nowelizacje dotyczące:
• poszerzenia kręgu osób uprawnionych do występowania w charakterze obrońcy kuratora zawodowego w postępowaniu dyscyplinarnym (Dz.U. z 2014 r. poz. 1689),
• konieczności dostosowania ustawy o kuratorach sądowych do RODO (Dz.U. z 2019 r. poz. 730).

Ponadto przywołano najnowsze piśmiennictwo odnoszące się do poruszanej problematyki, a także przytoczono orzeczenia sądów dotyczące kuratorów sądowych i kurateli sądowej. Dodatkowo w publikacji zamieszczono Regulamin Krajowej Rady Kuratorów, Regulamin Okręgowego Zgromadzenia Kuratorów Sądu Okręgowego w Gdańsku, które nie są powszechnie dostępne.

Krzysztof Stasiak jest doktorem nauk prawnych, adiunktem w Katedrze Prawa Karnego Materialnego i Kryminologii Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, Kuratorem Okręgowym Sądu Okręgowego w Gdańsku, ekspertem Krajowej Rady Kuratorów, prezesem Pomorskiego Stowarzyszenia Zawodowych Kuratorów Sądowych, autorem lub współautorem kilkudziesięciu publikacji naukowych, dotyczących między innymi prawa karnego wykonawczego i kurateli sądowej.

Książka jest dostępna m.in. pod adresem: https://www.profinfo.pl/sklep/ustawa-o-kuratorach-sadowych-komentarz,146297.html?gclid=Cj0KCQjw1PSDBhDbARIsAPeTqreBggLR95xL8N_9IgOaK6BNL6KAUCRrOT781m3Wi7lPPXllXn1uwAAaArvVEALw_wcB

635

Kuratorzy okręgu toruńskiego z głębokim żalem zawiadamiają, że zmarł nasz kolega Krzysztof Chechłowski, wieloletni kurator dla dorosłych Sądu Rejonowego w Toruniu. Spoczywaj w pokoju. Łączymy się w bólu z rodziną i najbliższymi.

Krzysztof Chechłowski był kuratorem specjalistą w IV Zespole Kuratorskiej Służby Sądowej do Wykonywania Orzeczeń w Sprawach Karnych Sądu Rejonowego w Toruniu. Jego nagła śmierć poruszyła także osoby z toruńskiego środowiska sportowego. Był współtwórcą Toruńskiej Ligi Szóstek Piłkarskich – jednej z największych i najstarszych amatorskich lig piłkarskich w Polsce, zrzeszającej setki zawodników z Torunia i regionu. Udzielał się również jako sędzia piłkarski.

Przyłączamy się do wyrazów współczucia dla rodziny i bliskich. Spoczywaj Krzysztofie w Pokoju [*].

W styczniu bieżącego roku Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych zwrócił się do Państwowej Inspekcji PracyGłównego Inspektoratu Pracy z zapytaniem prawnym dotyczącym realizacji procedury obecności kuratora sądowego w kontaktach osoby uprawnionej z małoletnim w kontekście przepisów kodeksu pracy. Treść pisma dostępna jest poniżej.

W zapytaniu zawarto szereg nurtujących kuratorów sądowych od wielu lat wątpliwości związanych z wykonywaniem tego obowiązku służbowego, tj.:

  1. Jak długo, zgodnie z przepisami kodeksu pracy, jeden kurator może uczestniczyć w kontakcie bez żadnej przerwy?
  2. Co w przypadku, gdy czas trwania kontaktu orzeczonego przez Sąd jest dłuższy niż dopuszczalny maksymalny czas wykonywania czynności określony przepisami kodeksu pracy?
  3. Czy w świetle obowiązujących przepisów prawa pracy, dopuszczalne jest wykonywanie w/w czynności służbowych w:
    a) soboty,
    b) niedziele,
    c) dni ustawowo wolne od pracy.
  4. W przypadku twierdzących odpowiedzi o możliwości wykonywania czynności służbowych w soboty, niedziele oraz dni ustawowo wolne od pracy, proszę o wskazanie uprawnień i obowiązków wynikających z kodeksu pracy, leżących po stronie kuratora oraz pracodawcy (np. odebrania dnia wolnego, odebrania nadgodzin, jaki powinien być okres odpoczynku, itp.)?
  5. W jaki sposób kurator sądowy powinien usprawiedliwić swoją, niezależną od niego, losową nieobecność przy kontakcie (w soboty, niedziele, dni ustawowo wolne od pracy, jak również w godzinach poza godzinami urzędowania sądów)?
  6. Jeśli orzeczenie sądu wskazuje, że kontakt rodzica z dzieckiem ma odbywać się poza miejscem zamieszkania dziecka, to jaki jest dopuszczalny sposób przejazdu uczestników kontaktu z miejsca zamieszkania dziecka do danego miejsca (np. do sali zabaw, centrum handlowego, itp.)? Czy dopuszczalne jest korzystanie z prywatnego samochodu strony postępowania sądowego?
  7. Jeżeli orzeczenie sądu wskazuje, że kontakt odbywa się poza miejscem zamieszkania dziecka, to kto powinien pokryć koszty przejazdu kuratora sądowego z miejsca zamieszkania dziecka do danego miejsca?
  8. W jakim terminie od złożenia przez kuratora rachunku powinna nastąpić wypłata ryczałtu-zwrotu kosztów za wykonaną czynność (art. 91 ust. 1 pkt. 3. Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych)?
  9. Czy w przypadku niewypłacenia ryczałtu przysługuje droga sądowa z zakresu prawa pracy, ewentualnie jakie czynności prawne może podjąć kurator sądowy?

15 kwietnia br. Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy udzielił odpowiedzi, którą w porozumieniu z OZZKS zamieszczamy poniżej.

318

Zawsze cieszymy się z sukcesów kuratorów sądowych, zarówno tych w przestrzeni zawodowej, jak i prywatnej.

Dzisiaj z przyjemnością informujemy, że nasz kolega Piotr Cyruliczek, starszy kurator sądowy Zespołu Kuratorskiej Służby Sądowej w Sądzie Rejonowym w Obornikach, został nominowany przez Kapitułę Redakcji “Głosu Wielkopolskiego” do tytułu Osobowość Roku 2020 w kategorii działalność społeczna i charytatywna.

Piotr został doceniony w szczególności za systematycznie przeprowadzaną akcję krwiodawstwa “Mamy to we krwi”, w ramach działalności Klubu Honorowych Dawców Krwi przy Sądzie Okręgowym w Poznaniu. Akcji patronuje m.in. nasz portal. Gratulujemy nominacji i trzymamy kciuki.

Głos na Piotra można oddać pod linkiem: https://gloswielkopolski.pl/p/kandydat/piotr-cyruliczek%2C1905297/#sms-plebiscyty lub wysyłając SMS o treści PNC.192 na numer 72355 (uwaga! koszt 2,46zł z VAT)